เราคิด เราจึงเพลิดเพลิน

ถ้าใครไม่เคยเล่นเกมคอมพิวเตอร์ หรือไม่รู้จักเกมตระกูล Sid Meier's Civilization...

    เกมนี้เป็นเกมสร้างอารยธรรมของมนุษย์ สมกับชื่อ (ส่วนซิด ไมเออร์ นี่คือชื่อโปรดิวเซอร์ที่ทำเกมครับ คล้ายๆ กับที่เขามักใส่ชื่อ สตีเฟ่น คิง หรือ ทอม แคลนซี่ ที่ชื่อนิยายหนังนั่นแหละครับ) โดยตัวเรารับบทเป็นผู้นำหลังฉากแห่งชนชาติที่เราเลือก (มีตั้งแต่เขมร ยันเปอเชียน ยันอเมริกัน) ที่ต้องทำหน้าที่นำพาชนชาติของเราไปสู่ความรุ่งเรืองล้ำหน้าอารยธรรมคู่แข่งอื่นๆ โดยเกมจะให้เราเริ่มตั้งแต่ยุคหิน...

หินจริงๆ ครับ ถือฆ้อนทุบหัวกัน อุ๊มบ้ะบ้ะ เลย อย่างในภาพที่ยกมานี่ ผมกำลังเพิ่งทำการคิดค้นคณิตศาสตร์อยู่เอง 

ไปจนถึงยุคโมเดิร์น คือยุคปัจจุบันนั่นเอง... (โพสต์โมเดิร์นไม่เกี่ยว ใครมาโพสต์โมเดิร์นแถวนี้ ผมจะเอาฆ้อนทุบหัว)

    และเกมนี้ไม่ใช่เกมวางแผนการรบอย่างเดียวแน่นอน เพราะว่าอารยธรรมมนุษย์ไม่ได้มีแต่สงครามอย่างเดียว เกม Civilization จึงให้คุณได้ทำการควบคุมหลายๆ อย่างที่เกี่ยวข้องกับอารยธรรมมนุษย์ไปพร้อมๆ กัน ทั้ง วิทยาการ ศาสนา วัฒนธรรม การเมืองการปกครอง ประชากร ผลผลิต เศรษฐกิจ สภาวะแวดล้อม การสำรวจ การฑูต การจารกรรม

    เนื่องจากความหลากหลายในโมเดลการเล่นนี้เอง ชัยชนะของเกมนี้จึงไม่ใช่มาจากการทำสงครามขยี้อารยธรรมอื่นๆ แต่เพียงอย่างเดียว แต่ยังมีชัยชนะโดย

• การฑูต (ได้รับการเลือกเป็นผู้แทนโลกโดย UN)
  
• การศาสนา (ได้รับการเลือกเป็นผู้นำศาสนาโลก)
  
• วัฒนธรรม (มีเมืองใหญ่ที่เจริญรุ่งเรืองจำนวนมาก)
  
• และเทคโนโลยี (ส่งจรวดไประบบดาวอื่น)

(หันมาดูไทยเราตอนนี้ ด้านการทหารเป็นลูกไล่มะกัน ในยูเอ็นก็โดนล็อบบี้โหวตโดยมะกัน ทางด้านเศรษฐกิจก็เป็นเบ๊อเมริกัน (มะกันตลอด) ภาคใต้มีสงครามศาสนา เรื่องส่งจรวดไปต่าวดาวไม่ต้องพูดถึง มีแต่บั้งไฟยโสธร อ้อ อาจชนะได้เรื่องวัฒนธรรม เพราะแบ๊งค้อกเมืองฟ้าอมรเราเคยมีชื่อเสียงขนาดได้ลงดิกฯ ลองแมนมาแล้ว)

พล่ามนำมาซะยืดยาว จริงๆ แล้วที่อยากนำเสนอคือ ส่วนระบอบการเมืองการปกครองในตัวเกม

    เกมนี้สามารถเลือกระบอบการเมืองการปกครองได้หลายๆ แบบ ซึ่งต่างก็มีผลดีผลเสียกันไป โดยแบ่งออกเป็นห้าส่วน คือ ระบอบการปกครอง ระบบกฎหมาย ระบบแรงงาน ระบบเศรษฐกิจ และระบบศาสนา

    แต่ที่เจ๋งมากก็คือ คำอธิบายระบอบต่างๆ ที่ให้มาในตัวสารานุกรมในเกม ใช่ครับ เกมนี้มีสารานุกรมในตัวแถมมาให้ด้วย เพราะความซับซ้อนของตัวเกมนี่เอง โดยคำอธิบายที่มีให้นั้น เข้าใจง่าย และยกข้อดีข้อเสียมาให้อ่านแบบ สั้นๆ ง่ายๆ ได้ใจความมากๆ ทั้งๆ ที่ปกติเวลาเราค้นวิกิเรื่องระบอบปกครองอะไรสักอย่าง ก็จะเจอข้อมูลมึนตึบ อ่านจบยังไม่รู้เลยว่าหลักการสำคัญเป็นยังไง ไอ้ครั้นจะไปเปิดหนังสืออ่าน คนเขียนแต่ละคนก็เชียร์แต่ระบอบที่ตัวเองนิยม หาอ่านเป็นกลางอยากจริงๆ

    แต่สารานุเกมของเกม Civilization IV บรรยายระบอบต่างๆ ไว้อย่างเข้าใจง่ายและเป็นกลางดังนี้ 

(คำเตือน: ยาว ควรฉี่ก่อนอ่าน หรือไม่ก็อ่านไปฉี่ไป)

ระบอบการปกครอง Government

Depotism เผด็จการ (สมบูรณาญาสิทธิราช)

จุดแข็งของระบอบเผด็จการก็คือการที่ผู้ปกครองสามารถตัดสินใจในเรื่องต่างๆ และบังคับใช้ได้อย่างเต็มที่ โดยไม่จำเป็นต้องประณีประนอม โน้มน้าว หรือติดสินบนในการทำงานใดๆ แต่จุดอ่อนของระบบนี้อยู่ที่ว่า ผู้ปกครองเองสามารถมีการตัดสินใจที่ผิดพลาดหรือชั่วร้ายได้ง่ายดายเช่นเดียวกัน โดยไม่มีการตรวจสอบหรือคานอำนาจได้ นอกจากนี้ ยังมีสุภาษิตโบราณกล่าวไว้ว่า "อำนาจที่สมบูรณ์ย่อมถูกใช้ทุจริตได้อย่างสมบูรณ์" และถึงแม้ว่าตัวเผด็จการเองจะไม่จำเป็นต้องเป็นทรราช แต่ทรราชก็มักจะได้ลงเอยที่ตำแหน่งหัวหน้าเผด็จการ...

Hereditary Rule ระบอบสืบสันตติวงศ์

จุดแข็งของระบบสันตติวงศ์คือ การสืบทอดอำนาจมักจะเป็นไปอย่างชัดเจน และอาจทำให้การแก่งแย่งอำนาจในรุ่นถัดไปไม่รุนแรง (แต่ตรงนี้มีตัวอย่างค้านมากมายในประวัติศาสตร์) นอกจากนี้ ผู้ปกครองยังมีความกดดันที่ต้องส่งระวังบริหารบ้านเมืองไม่ให้เละเทะ สำหรับการส่งต่อให้รุ่นลูก อย่างไรก็ตาม ระบอบสันตติวงศ์ก็ยังมีจุดบกพร่องเหมือนระบอบอื่นๆ ที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง คือ ผู้ปกครองไม่สามารถเชื่อมกับประชาชนได้ และเป็นการยากอย่างมาก ในการที่จะเปลี่ยนผู้ปกครองที่เลวร้ายออกไป

Representation ระบบสภาผู้แทน

ภายใต้ระบอบสภาผู้แทน ประชาชนจะทำการเลือก "ผู้แทน" จำนวนหนึ่งเป็นตัวแทนของตนที่จะมีส่วนรวมในการจัดการรัฐบาล ผู้แทนที่ได้รับเลือกจะทำหน้าที่อยู่เพียงชั่วระยะจำกัด และต้องรับการเลือกตั้งใหม่เมื่อหมดวาระ ผู้แทนเหล่านี้จะรวมตัวกันเป็นกลุ่ม (คณะกรรมการ, รัฐสภา, วุฒิสภา, ฯลฯ) เพื่อทำหน้าที่พิจารณาและบังคับใช้นโยบาลต่างๆ ของรัฐบาล ในบางกรณีรัฐบาลอาจมีกษัตริย์เป็นหัวหน้า หรือในกรณีอื่นๆ จะมีผู้นำที่ต้องทำการเลือกตั้งแยกต่างหาก (เช่นในสหรัฐอเมริกา) หรือกลุ่มผู้แทนอาจจะทำการจัดตั้งหัวหน้าสภากันเองเป็นการภายในก็ได้

Police State รัฐตำรวจ

Universal Suffrage หลักให้สิทธิเลือกตั้งถ้วนหน้า

Babarism วิถีป่าเถื่อน

Vassalage ระบบศักดินา

Bureaucracy ระบบพิธีรีตอง

Nationhood ชาตินิยม

Free Speech เสรีภาพในการพูด

Tribalism หน้าที่ในเผ่า

Slavery แรงงานทาส

Caste System ระบบวรรณะ

Serfdom ทาสติดที่ดิน

Emancipation ความเท่าเทียม

Decentralization เศรษฐกิจไม่รวมศูนย์

Mercantilism พาณิชยนิยม

Free Market ตลาดเสรี

State Property กรรมสิทธิ์รัฐ

Environmentalism วิถีอิงสภาวะแวดล้อม

Paganism ลัทธิบูชาวิญญาณธรรมชาติ

Organized Religion ศาสนาองค์กร

Theocracy สมณาธิปไตย

Pacifism อหิงสา

Free Religion เสรีภาพในการนับถือ